Bölüm
Namaza başlamadan önce
Vaktin girdiğini kontrol et. Abdestli ol; beden, elbise ve namaz kılacağın yerde namaza engel pislik bulunmasın. Örtünme şartına uygun giyin ve kıbleye yönel. Seccade kullanmak şart değildir; temiz bir yer yeterlidir.
Hangi namazı kılacağını bilerek niyet et. Bu örnekte sabah namazının iki rekât sünnetini kılacaksın. Kelimeleri yalnız zihninden geçirmek kıraat değildir; okurken dil ve dudaklarınla harfleri söyle. Başkalarını rahatsız edecek kadar sesi yükseltme.
Bölüm
İlk rekâtın bütün geçişleri
Bir rekâtta bir rükû ve iki secde vardır. Rükûdan sonra doğrulmayı, iki secde arasındaki oturuşu atlama. Her duruşta bedenin yerleşsin; hareketleri aralıksız bir eğilip kalkmaya dönüştürme.
Uygulama sırası
İlk rekâtı tamamla
- 1
İftitah tekbiri
Ayakta kıbleye dönükken ellerini kaldırıp “Allâhü ekber” de ve ellerini bağla. Hanefî uygulamada erkekler ellerini kulak hizasına kaldırıp göbek altında, kadınlar omuz hizasına kaldırıp göğüs üzerinde bağlar. Duruş ayrıntılarında mezhep farkları bulunur.
- 2
Kıyam ve kıraat
Sübhaneke’yi oku. Eûzü-besmele ile Fâtiha’ya başla, sonunda “Âmin” de; ardından bildiğin kısa bir sûreyi, örneğin İhlâs’ı oku.
Nasıl yapılır? Arapça metinleri ve anlamlarını aşağıdaki dua rehberinde bulabilirsin. Latin harfli yazım öğrenme desteğidir, doğru telaffuzun yerine geçmez.
Sübhaneke
سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
Sübhânekellâhümme ve bi-hamdik. Ve tebârekesmük. Ve teâlâ ceddük. Ve lâ ilâhe gayrük.
Meali: Allah’ım! Seni her türlü eksiklikten uzak tutar, sana hamd ederim. Adın mübarek, şanın yücedir. Senden başka ilah yoktur.
- 3
Rükû
“Allâhü ekber” diyerek eğil, ellerini dizlerine koy. Bedenin duruşa yerleşsin. Erkekler sırtını düz tutar; kadınların Hanefî uygulamasında daha toplu eğilme anlatılır. Rükû tesbihini üç kez söyle.
Rükû tesbihi
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ
Sübhâne rabbiye’l-azîm.
Meali: Yüce Rabbimi her türlü eksiklikten uzak tutarım.
- 4
Rükûdan tamamen doğrul
Tek başına kılarken “Semiallâhü limen hamideh” diyerek ayağa doğrul. Dik durunca “Rabbenâ leke’l-hamd” de. Tam doğrulmadan secdeye geçme.
Rükûdan doğrulurken
سَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ
Semiallâhü limen hamideh. Rabbenâ leke’l-hamd.
Meali: Allah, kendisine hamd edeni işitir. Rabbimiz! Hamd sanadır.
- 5
Birinci secde
“Allâhü ekber” diyerek secdeye in. Alın ve burun, iki el, iki diz ve ayak parmakları yere temas etsin. Ayak parmaklarını mümkün olduğunca kıbleye yönelt; iki ayağı da yerden kaldırma. Secde tesbihini üç kez söyle.
Secde tesbihi
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى
Sübhâne rabbiye’l-a‘lâ.
Meali: En yüce Rabbimi her türlü eksiklikten uzak tutarım.
- 6
İki secde arasında otur
“Allâhü ekber” diyerek başını kaldırıp otur. Bedenin yerleşene kadar dur; hemen ikinci secdeye düşer gibi geçme. Hanefî uygulamada erkek sol ayağı üzerine oturup sağ ayağını diker; kadın ayaklarını sağ tarafa alarak oturur.
- 7
İkinci secde
Tekrar “Allâhü ekber” diyerek secde et; secde tesbihini üç kez söyle. Böylece ilk rekât tamamlanır. “Allâhü ekber” diyerek ikinci rekât için ayağa kalk.
Bölüm
İkinci rekât, son oturuş ve selam
İkinci rekâtta yeniden Sübhaneke ve eûzü okumadan besmele, Fâtiha ve kısa bir sûre oku. Rükû, tam doğrulma, birinci secde, ara oturuş ve ikinci secdeyi aynı sırayla yap.
Bu kez ikinci secdeden sonra ayağa kalkma; son oturuşa geç. Ettehiyyatü, Allahümme Salli, Allahümme Bârik ve Rabbenâ dualarını oku. Sonra başını sağa çevirerek, ardından sola çevirerek “Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh” de.
Rekât sayısı önemlidir
İlk oturuş ile son oturuş aynı değildir
Üç ve dört rekâtlı farz namazların ikinci rekâtındaki ilk oturuşta Ettehiyyatü okunup kalkılır; son oturuş duası sırası doğrudan uygulanmaz. Sünnet namazların kendi ayrıntıları da vardır.
Bölüm
Namazda hata ve sehiv secdesi
Her eksiklik sehiv secdesiyle tamamlanmaz. Hanefî uygulamada namazın bir farzı veya rüknü eksik kalırsa sehiv secdesi onun yerini tutmaz; eksik rükün namaz içinde tamamlanmalı, tamamlanmadan namaz biterse namaz yeniden kılınmalıdır. Bir vacip unutularak terk edilir, geciktirilir veya değiştirilirse sehiv secdesi gerekir. Vacibi bilerek terk etmek sehivle giderilmez; namazın iadesi gerekir. Sünnetin terk edilmesi ise namazı bozmaz ve sehiv secdesi gerektirmez.
İlk oturuşu unutmak, Fâtiha’yı veya gerekli yerde zamm-ı sûreyi unutmak; rükûdan sonra tam doğrulmayı ya da iki secde arasındaki oturuşu unutmak Hanefî mezhebinde sehiv secdesini gerektiren yaygın örneklerdir. Aynı hareketleri bilerek terk etmekle unutmak aynı hükümde değildir.
Sehiv unutulursa
Namazla bağ kesilmediyse hemen yapılır
Sehiv secdesini unutan kişi selamdan sonra konuşma, gülme, kıbleden göğsünü çevirme veya abdestin bozulması gibi namaza aykırı bir iş yapmadan hatırlarsa sehiv secdesini hemen yapar. Bu bağ kesildikten sonra sehiv secdesi yapılmaz; unutma sebebiyle namazı yeniden kılması gerekmez.
Uygulama
Sehiv secdesi nasıl yapılır?
- 1
Son oturuşta Ettehiyyatü’yü oku
Namazın son oturuşunda Ettehiyyatü’yü okuduktan sonra yalnız sağ tarafa bir kez selam ver.
- 2
İki secde yap
“Allâhü ekber” diyerek secdeye git ve üç kez “Sübhâne rabbiye’l-a‘lâ” de. Otur, aynı şekilde ikinci secdeyi yap.
Secde tesbihi
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى
Sübhâne rabbiye’l-a‘lâ.
Meali: En yüce Rabbimi her türlü eksiklikten uzak tutarım.
- 3
Oturup duaları tamamla
İkinci secdeden sonra otur; Ettehiyyatü, Allahümme Salli, Allahümme Bârik ve Rabbenâ dualarını oku. Önce sağa, sonra sola selam ver.
Ettehiyyatü
التَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Ettehiyyâtü lillâhi ve’s-salavâtü ve’t-tayyibât. Esselâmü aleyke eyyühe’n-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Esselâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhi’s-sâlihîn. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh.
Meali: Bütün hürmetler, ibadetler ve güzel sözler Allah içindir. Ey Peygamber! Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketleri senin üzerine olsun. Selam bize ve Allah’ın salih kullarına olsun. Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim.
Allahümme Salli
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdün mecîd.
Meali: Allah’ım! İbrahim’e ve ailesine rahmet ettiğin gibi Muhammed’e ve ailesine de rahmet et. Şüphesiz sen övgüye layık ve şanı yüce olansın.
Allahümme Bârik
اللّٰهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdün mecîd.
Meali: Allah’ım! İbrahim’e ve ailesine bereket verdiğin gibi Muhammed’e ve ailesine de bereket ver. Şüphesiz sen övgüye layık ve şanı yüce olansın.
Rabbenâ duaları
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ
Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr. Rabbenağfir lî ve li-vâlideyye ve li’l-mü’minîne yevme yekûmü’l-hisâb.
Meali: Rabbimiz! Bize dünyada da ahirette de iyilik ver; bizi ateş azabından koru. Rabbimiz! Hesabın görüleceği gün beni, anne babamı ve müminleri bağışla.
Selam
السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ
Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh.
Meali: Allah’ın selamı ve rahmeti üzerinize olsun.
Bölüm
Namazı bozan başlıca durumlar
Namaz içinde bilerek konuşmak, yiyip içmek, abdestin bozulması, kıbleden göğsü çevirmek ve namazdan olmadığı açıkça görülecek kadar çok hareket etmek namazı bozar. Kişinin kendisinin işiteceği sesle gülmesi namazı bozar; rükû ve secdeli namazda kahkaha Hanefî mezhebinde abdesti de bozar.
Bir rüknü mazeretsiz terk etmek de namazı geçersiz kılar. Buna karşılık öksürmek, küçük ve gerekli bir hareket yapmak ya da bir sünneti unutmak otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz. Hüküm, yapılan şeyin niteliğine ve kasıt bulunup bulunmamasına göre ayrılır.
Kısa karar ölçüsü
Farz, vacip ve sünneti ayır
Farz/rükün eksikse sehiv yeterli değildir; vacip unutulmuşsa sehiv secdesi yapılır; sünnet unutulmuşsa namaz geçerlidir ve sehiv gerekmez.
Bölüm
Öğrenirken kontrol et
Namaz dışında önce hareketleri sırayla prova et; ardından her hareketin yanına okunan ifadeyi ekle. Duruşunu ve kıraatini dinleterek telaffuz hatalarını düzelt. Çalışma planını ibadet içindeki eksikleri önemsiz saymak için kullanma.
Sağlık nedeniyle ayakta duramıyor, rükû veya secde yapamıyorsan kendini zorlamazsın. Ayakta durabilen ayakta başlar; gücü yetmeyen oturarak, buna da gücü yetmeyen başıyla ima ederek kılar. Gücün yettiği rükün yapılır; mazeret bulunmayan bir rükün terk edilmez.
